იმედის სანთელი
ავტორი: მარიამ ქოიავა
***
მართა ფანჯარასთან დგას და ინტერესით შეჰყურებს, როგორ კაშკაშებს სანთლის ალი. გარეთ ღამეა, ცა ვარსკვლავებით მოჭედილა, მაგრამ სანთელზე მეტად არცერთი ანათებს.
- მოდი, დე, შენც დაანთე სანთელი, ერთად ვილოცოთ, – ეუბნება დედა – დღეს ქრისტეშობის ღამეა. იცი, ეს რამხელა დღესასწაულია?
- გაანებე ბავშვს თავი, ჯერ ოთხი წლისაა, – ერთვება მამა, მაგრამ მართა თავად უახლოვდება სანთელს. დედა ეხმარება, ასანთს ერთად გაჰკრეს და ცეცხლის ალიც უმალ აგიზგიზდა. მამაც ვერ იკავებს ღიმილს, შვილის დანახვაზე ფართოდ ეღიმება.
- ჩაიფიქრე სურვილი, – ეუბნება ბებია – რაიმე საჩუქარი, სათამაშო… რას ისურვებდი?
გოგონა მას უყურებს, შემდეგ უღიმის.
- მე მინდა, რომ კარგი ქრისტიანი ვიყო.
***
12 წლის შემდეგ
მართა ანის შესახვევთან ემშვიდობება, შემდეგ სახლისაკენ მიმავალ დათოვლილ გზას მიუყვება. კარს რომ აღებს, უკვე იცის, ვინ სად არის – დედა სამზარეულოშია, ჭურჭელს რეცხავს, მამა – სამსახურში. გათბობა ჩართულია, თუმცა სახლი ამაზე ცივი არასოდეს ყოფილაო, ფიქრობს, შემდეგ თავის ოთახში შედის.
- მოხვედი, სიხარულო? – ესმის დედას ხმა – გშია?
- არა.
- არ გამოხვალ ცოტა ხნით? დავილაპარაკოთ, მომიყევი სკოლის ამბები…
- სამეცადინო მაქვს, არ მცალია.
ქალი ჭურჭელს თავს ანებებს და შვილის ოთახის კარს შესცქერის. რა დაემართა მის მოღიმარე, გულღია გოგოს? ნუთუ ოდესმე დაბრუნდება ის მხიარული, მოცინარი ბავშვი, რომელსაც იგი იცნობდა?
თვალები ცრემლებით ევსება, თუმცა არაფერს ამბობს. მისაღებ ოთახში გადის, კანკალით ანთებს სანთელს და ხატის წინ დაჩოქილი ჩურჩულებს:
- ღვთისმშობელო, გევედრები, დამიბრუნე ჩემი შვილი და სხვა არაფერი მინდა… მალე ახალი წელი მოდის, 1700 წლისთავი საქართველოში ქრისტიანობის გავრცელებისა…გთხოვ, დაუბრუნე მას ის სითბო, თვალებში მუდამ რომ ედგა…
გოგონას არაფერი გაუგია, თავის ოთახში საწოლზე იწვა და ყურსასმენებში მუსიკას უსმენდა. გარეთ ბარდნიდა და თოვლის ფიფქები ფანჯრის მინას ჩუმად ეხეთქებოდნენ.
***
კიდევ ერთი სასკოლო დღე მიიწურა. იგი კვლავ ანასთან ერთად მიდიოდა სახლში. ხმას არცერთი არ იღებდა, არ იცოდნენ, რა ეთქვათ. ბოლო პერიოდში მართა ძალიან შეიცვალა – თავის თავში ჩაიკეტა, ფიხცი და გულჩათხრობილი გახდა, დროს სულ მარტო ატარებდა.
- კვირას ეკლესიაში წამოხვალ? – გაბედა ბოლოს ანიმ.
- სად მცალია? – უკმეხად მიუგო მან – თავზე საყრელად მაქვს დავალებები.
- უკვე დიდი ხანია, არ ყოფილხარ.
- და რომ ვიარო, მერე რა? სახლში ვერ ვილოცებ?
- სახლში ვერ ეზიარები.
- არაუშავს, მთავარია, დრო მექნება სამეცადინოდ. გამოცდები ახლოვდება და უნდა ჩავაბარო.
- თუ სულ მეცადინეობ, ლოცვას როდისღა ასწრებ? – გამოიჭირა ანიმ.
- კარგი, ხო, ვერ ვასწრებ, მერე რა? – გაღიზიანებულმა მართამ ფეხს აუჩქარა, – ადრე ყველაფერს ვასწრებდი, სანამ მეათე კლასში გადავიდოდი და სანამ ბებო…
ხმა ჩაუწყდა და აღარ გაუგრძელებია. მეგობარმა შეწუხებულმა შეხედა, მერე ჩუმად შესთავაზა:
- იქნებ მაინც გამონახო დრო სალოცავად? სულს მაინც დაიმშვიდებ, ღმერთი კი დაგეხმარება, რომ განსაცდელი გადაიტანო.
მართამ არაფერი უპასუხა, სწრაფად დაემშვიდობა შესახვევთან და გზა სირბილით განაგრძო. იყო დრო, როცა დღე არ გავიდოდა, არ ელოცა, მაგრამ რა მისცა ამან? ბებია დიდი ხანი ლოგინად იყო ჩავარდნილი, ლოცვას კი შედეგი არ ჰქონია, იგი სულ რაღაც ოთხი თვის წინ გარდაიცვალა, მართა კი მას შემდეგ ეკლესიაში აღარ წასულა.
***
„ორ ნაბიჯში“ ბევრი ხალხი იყო, სალაროსთან რიგი იდგა. ისედაც უამრავი სამეცადინო ჰქონდა, ახლა კი ამდენ ხანს უნდა ეთმინა! ნუთუ ეს ბედის ირონია იყო?
მართამ სწრაფად აიღო პროდუქტები, კალათაში ჩაყარა და რიგში დედა-შვილის უკან აიტუზა. ქალს მანდილი წაეკრა თავზე, ხელში ლოცვების წიგნი ეჭირა. ამან, რატომღაც, კიდევ უფრო გააღიზიანა.
- დე, დღეს ეკლესიაში წავალთ? -ეუბნებოდა გოგონა. მართამ განცვიფრებით შეხედა. რა ყველა ეკლესიაზე ლაპარაკობდა?
- კი, შვილო.
- მალე წავალთ?
- შეძლებისდაგვარად. რატომ მეკითხები?
- ღმერთს რაღაც უნდა ვთხოვო.
- მართლა? მაინც, რა?
- ახალ წელს რომ კარგი საჩუქრები მივიღო.
- რას ამბობ? – დედამ საყვედურით გადახედა, – ჩვენ ხომ პირადი, ეგოისტური სურვილებისთვის არ ვლოცულობთ.
- აბა, რისთვის?
- ყველაფრისთვის, რაც უფალთან დაგვაახლოებს და არა ხორციელი სიამოვნების მისაღებად.
- მაგიტომ არ მისრულებს ხოლმე ღმერთი თხოვნებს?
- გააჩნია, რას თხოვ. თვითონ უკეთ იცის, შენთვის რა სჯობს, მის ქმედებებში ეჭვი არ უნდა შეიტანო.
გოგონამ თავი დაუქნია, შემდეგ თავისთვის ჩაიბურტყუნა:
- მეგონა, უბრალოდ არ მისმენდა.
მართამ თავი ჩაქინდრა და ჩაფიქრდა. თავადაც ასე ეგონა…მაგრამ განა იმის თხოვნა უფლისთვის, რომ ბებია გამომჯობინებულიყო, ეგოისტური საქციელი იყო? ამის გარდა ისიც უღრნიდა გულს, ბოლო მომენტი რომ აღარ ახსოვდა. როცა უთხრეს, ნინა ბებომ სასწრაფოდ ითხოვა შენი ნახვაო, სკოლიდან ადრე გამოვიდა და საავადმყოფოში წავიდა მის სანახავად, მაგრამ ისე ნერვიულობდა, რომ გულისამრევი მწვანე ფერის კედლების გარდა არაფერი ახსოვდა.
ამასობაში მისი დროც მოვიდა, პროდუქტები დახლზე დაალაგა და მოგონებები გაფანტა. აზრი არ ჰქონდა ამაზე ფიქრს, უკვე გვიანი იყო.
***
გამოცდები ახლოვდებოდა და მეცადინეობა უფრო ინტენსიურად გააგრძელა. ღამეებს ათენებდა და ერთი და იმავე მასალას ყოველდღე იმეორებდა. ტექსტთან მუშაობა უჭირდა, ამიტომ ყველა გაკვეთილს გულისყურით უსმენდა, რომ მარტივად ესწავლა.
- გამჩნევ, ტესტებზე როგორც ხარ-ხოლმე, – უთხრა ერთხელ ანიმ, – ნერვიულობ და ყველაფერი გავიწყდება. სტრესის ბრალია ეგ, ჩემი აზრით, დასვენება უფრო დაგეხმარება , ვიდრე გადატვირთვა.
- მერე, გამოცდაზე ჩავიჭრა?
- ნუთუ ღმერთის იმედი საერთოდ არ გაქვს?! – აღშფოთდა ანი, – რა დაგემართა? სულიერი ცხოვრება საერთოდ მიატოვე? გავიგე, გუშინ საგუნდაოდ წასულხართ შენ და ნიტას დაქალები. ცდილობ, შვება ამქვეყნიურ გართობებში მოძებნო, არა? ეკლესიაში სიარულს კი თავს არიდებ!
იგი ისე აღელვებული შეჰყურებდა, მართამ თავი ჩაქინდრა და სინდისის ჭიამ მის გულს ღრღნა დაუწყო. აღიზიანებდა ის ფაქტი, რომ ანი ასე მალე ხვდებოდა მის გულისნადებს. შესაძლოა, მართალიც ყოფილიყო…მაგრამ ამის აღიარება არ შეეძლო.
- ტესტები ხუთშაბათს და ორშაბათს მაქვს, – მიუგო მშრალად, – უბრალოდ, რამდენიმე წუთით ადრე დავჯდები და ყველაფერს გადავხედავ, ეგ არის და ეგ.
- დეიდა მაიაც მომიყვა, რომ თითქმის არასდროს ელაპარაკები! – გოგონა გულისტკივილს ვეღარ მალავდა, – მითხრა რომ სულ შენს ოთახში ხარ ჩაკეტილი. განა დედის ასე განერვიულება შეიძლება? შენზე ზრუნავს და შენთვის კარგი უნდა…- ანი გადაეხვია – მეც მადარდებს შენი მდგომარეობა. მომენატრა შენი ნამდვილი თავი, გესმის?
მართამაც მოხვია ხელები მეგობარს და სცადა, ცრემლები შეეკავებინა.
- როგორ ფიქრობ, ღმერთი მართლა ყოველთვის შენ მხარესაა? – ჰკითხა ჩუმად.
- მაგას როგორ ამბობ? თუ შენს ცხოვრებაში განსაცდელს დაუშვებს, მას მოგვიანებით ბედნიერება მოჰყვება. ზოგი ჭირი მარგებელიაო, ხომ გაგიგია?
- და თუ ლოცვას არ ისმენს?
- ლოცვას უფალი მუდამ უსმენს. შენ რას აძლევ სანაცვლოდ მას? ამდენ რამეს თუ სთხოვ, სანაცვლოდ დადიხარ ეკლესიაში? აბარებ აღსარებას? თუ მხოლოდ საჭიროებაა ღმერთი შენთვის და ბედნიერ დროს არც გახსენდება? თუ ასეა, მაშინ შენთვის განსაცდელი მადლი ყოფილა, სულიერად უფალთან დაგაახლოებს. იცი, ხანდახან როგორ ცხადად ჩანს ყველაფერი, თუ დააკვირდები? როცა მარხვის დაცვა დავიწყე, ის დღე კლასელის დაბადების დღეს დაემთხვა და ტორტი მოიტანეს. ვიფიქრე,რომ უფალმა გამოცდა მომიწყო.
- შენ ეგ ყველაფერი საიდან იცი?
- რავი, ქადაგებებს ვუსმენ-ხოლმე. შენც უნდა დაესწრო, დამიჯერე, უკეთესად გახდები.
- ხომ გითხარი, დრო არ მაქვს-მეთქი? – ხმას აუწია მართამ – არაფერი მჭირს „გამოსასწორებელი“!
ანიმ თავი სინანულით გააქნია.
- ჯიუტი რომ არ იყო და რომ გვისმენდე, იქნებ ყველაფერი უკეთესად ყოფილიყო. შენს ადგილას ვიფიქრებდი, რომ ნანი ბებოსაც ეს ენდომებოდა.
მართა გაცეცხლებული მიუტრიალდა. ბებიის ხსენებაზე ცრემლი მოადგა.
- შენ არ გესმის!.. – ხმა აუკანკალდა, – შენ რა იცი, მას რა ენდომებოდა და რა არა?! საერთოდ, რატომ ერევი ჩემს საქმეში?!
- შენს საქმეში?
- ზუსტადაც! ხომ შეგიძლია, უბრალოდ დამანებო თავი და ერთგული მეგობრის როლი შეასრულო?!
ანი გაშეშდა, გაოგნებით გახედა მართას, შემდეგ თვალები აუწყლიანდა, უხმოდ შებრუნდა და საპირისპირო მიმართულებით წავიდა. ისეც გამობრუნდა და გულჩამწყდარმა განაგრძო გზა. სინდისის ხმა ამჯერად უფრო მკაფიოდ მოესმა. საუკეთესო მეგობარს ასე როგორ მოექცა?! ანი წლების განმავლობაში მისი დამხმარე და მონათესავე სული იყო, მასთან არასდროს უჩხუბია და ამ სიტუაციამ დათრგუნა.
***
ისევ მწვანე დერეფნები ესიზმრა. საკუთარი გულისცემა ესმოდა, ისე სწრაფად მირბოდა. მარცხნივ, შემდეგ ისევ მარჯვნივ…ბოლოს თეთრი კარიც გამოჩნდა…მასთან მიირბინა, სახელური ჩამოსწია და…
გაეღვიძა. თავს ცუდად გრძნობდა. სწრაფად ადგა, ჩაიცვა და ქვემოთ ჩავიდა.
- დღეს ვერ წავალ სკოლაში, ცუდად ვარ, – აცნობა დედას. ქალმა შუბლი შეჭმუხნა.
- ალბათ, გუშინ გაცივდი. მოდი, სიხცე გაიზომე.
სვერცხლისწყალი 37 ამდე ასულიყო. თავი სტკიოდა, მაგრამ გულის სიღრმეში გაუხარდა, რომ იმეცადინებდა, ხუთშაბათს და ორშაბათს კი ორივე გამოცდას მშვიდად დაწერდა.
- დიდი არაფერი, – უთხრა მაიამ – დღეს დარჩი, გამოკეთდი და ხვალ გაგიშვებ, კარგად იქნები.
მართა დაჯდა და მთელი დღე მეცადინეობაში გაატარა. დარწმუნებული იყო, ეს ყველაფერს უშველიდა.
***
ანი საკვირაო სკოლიდან ექსკურსიაზე მიჰყავდათ ხუთ ბავშვთან ერთად. მართა შეპირებული იყო, რომ გაჰყვებოდა, მაგრამ ახლა გადაეწყვიტა, არაფერი დაშავდებოდა, თუ არ წავიდოდა, მით უმეტეს, იმიტომ, რომ აღარ ლაპარაკობდნენ. შეთანხმებულები იყვნენ, ანის წერილი უნდა დაეტოვებინა მისი სახლის კართან, მაგრამ გოგონა დარწმუნებული იყო, რომ მეგობარი მის სახლს ახლოსაც არ გაეკარებოდა. გულს უგმირავდა ამაზე ფიქრი, მაგრამ სინდისს მაინც არ აქცევდა ყურადღებას. გამოცდას ჩავაბარებ და მერე დამშვიდებულზე შევურიგდები, მაინც დიდი დრო მაქვსო, იფიქრა.
***
გავიდა დრო და დადგა საბედისწერო ხუთშაბათიც. მართა გამოცხადდა გამოცდაზე და მისთვის გაკუთვნილი ადგილისკენ გაეშურა, შემდეგ დახედა ფურცელს და ყველაფერი წაეშალა გონებიდან.
„განა ეს არ იყო პასუხი? მგონი, კი…ვაითუ ვცდები?“ – მსგავსი ეჭვები მოსვენებას არ აძლევდა. ძალიან გაუჭირდა დაწერა, ბოლოს კი ანერვიულებულმა დატოვა დარბაზი. ბევრი გრაფა დატოვა ცარიელი და იმედი სრულიად გადაეწურა.
ანი გამოცდაზე არ გამოჩენილა, რამაც ის უფრო დააეჭვა, ბოლოს გადაწყვიტა, სახლში მიეკითხა მისთვის. დედამისი გულთბილად დახვდა, შეიპატიჟა და სევდიანი ღიმილით გაუმასპინძლდა, ხოლო როდესაც გოგონამ მეგობარი მოიკითხა, სახე შეეცვალა, სანამ პასუხს გასცემდა.
- საავადმყოფოშია, მამამისია მასთან… ექსკურსიაზე გზაში ავარიაში მოყვნენ.
***
- გამარჯობა, თქვენ ანი ჟღენტის სულიერი მოძღვარი ბრძანდებით?
- დიახ, რა გნებავთ?
- აღსარების ჩაბარება შეიძლება?
- დიახ…შეიძლება ვიკითხო, ვინ ბრძანდებით?
- მართა მქვია. მინდა, ხვალ ვეზიარო და კვირის წირვას დავესწრო.
- დიახ, მართა, შეგიძლიათ, შაბათს, ოთხ საათზე მობრძანდეთ.
- მადლობა, მამაო, დამლოცეთ.
- ღმერთმა დაგლოცოს.
***
სახლის კართან შეჩერდა და გულებმიხატულ წერილს დააშტერდა. შეცდა. როგორც ჩანს, ჩხუბისდა მიუხედავად, მეგობარს მისი მიტოვება არ უცდია.
***
მართა საწოლზე იჯდა და საკუთარ ხელებს დაჰყურებდა. „ჩემი ბრალია…“ ფიქრობდა გულში, ლოყები ცრემლებით დასველებოდა, „მე უნდა გავყოლოდი ანის ექსკურსიაზე…ჩემი ბრალია…“
ორშაბათისთვის არ უმეცადინია, აღსარებისთვის ემზადებოდა. ანდა რაღა უნდა ემეცადინა? ყველაფერი ასჯერ ჰქონდა გამეორებული. საკუთარ თავზე ბრაზობდა, ანის რომ არ დაუჯერა, არადა, გულის სიღრმეში იცოდა, რომ მართალს ეუბნებოდა ლოცვაზე. არც სინდისს მიაქცია ყურადღება, როცა იგი სწორი საქციელისკენ მიუთითებდა.
ახლა კი იყო აქ, თავის ოთახში ჩაკეტილი და თავს საშინლად გრძნობდა. აღარ იცოდა, რა ექნა, როგორ გამოესწორებინა დანაშაულები – უფლის უნდობლობა, საუკეთესო მეგობრის მიტოვება… ანი საავადმყოფოში წაიყვანეს…განა გვიანი არ იყო?
მაგრამ ნათქვამია, მეორე საუკეთესო დრო სწორედ ახლააო, მართას კი შეეძლო ეკლესიაში წასვლა და ცოდვების გულწრფელი მონანიება, სანამ კიდევ დრო იყო.
***
- დე, გცალია?
- კი, დედი, რისთვის?
- რავი…დავჯდეთ, ვილაპარაკოთ…
- რა თქმა უნდა,! რაზე? ტესტი კარგად დაწერე დღეს?
- მგონი, კი.
- მგონი? არ გაიმეორე გუშინ?
- არა…მამაოს მოცემულ წიგნს ვკითხულობდი წმინდანების შესახებ.
- ზიარების მერე მთელი დღე კითხულობდი?
- ჰო…
- რა ხდება? როდის მერე შეწყვიტე ყოველდღიური მეცადინეობა?
- ახლა მხოლოდ ანიზე ვდარდობ…მის გარეშე არაფერს აქვს აზრი.
- რა გითხრეს, როგორ არისო?
- ჯერ არ იციან…გუშინ არ შემიშვეს, მაგრამ წერილი და ყვავილები დავუტოვე, ბოდიში მოვუხადე უხეშობისთვის. ვთხოვე, როგორც კი გამოკეთდები, ჩემთან ამოდი-თქო.
***
პირჯვარი გადაიწერა და ხატის წინ დადგა. სიტყვები სწორად უნდა შეერჩია, ამიტომ არ ჩქარობდა, შემდეგ ლოცვა დაიწყო. იგივე შეცდომის გამეორებას აღარ აპირებდა.
- ღმერთო, გთხოვ, მომიტევე ჩემი ცოდვები… მაპატიე ანისთან და დედასთან უხეშობა…მაპატიე შენში ეჭვის შეტანა. მამაოს ძალიან კარგი ქადაგება ჰქონდა კვირას, სწორედ ის თქვა, რისი მოსმენაც მჭირდებოდა. ძალიან მინდა, ანი გამოჯანმრთელდეს, მაგრამ არ მოვითხოვ ამას, დაე, იყოს ნება შენი. რაც არ უნდა მოხდეს, აღარ გავბედავ შენში ეჭვის შეტანას…დაე, ამიერიდან მუდამ შენთან ვიყო სულიერად…
***
მწვანე დერეფნები… მარცხნივ, შემდეგ მარჯვნივ…თეთრი კარი…
- შემოდი, ბები, შემოდი, – ნანი ბებო ზუსტად ისე გამოიყურებოდა, როგორც ახსოვდა.
- ბებია, – ცრემლი ლოყაზე ჩამოუგორდა და ათრთოლებული ჩაეხუტა – აქ რატომ ხარ?
- მე? ღმერთმა ასე ინება, ბები, და იმიტომ. არაფერია, ხომ იცი, ბოლოს ყველა მიდის.
- არა, ბე! ასე მალე მტოვებ? მაგრამ ჯერ ადრეა!.. – ღაწვებზე ღაპა-ღუპით ცვიოდა ცრემლები – არ…არ გეშინია?
- გტოვებ? მეშინია? რას ამბობ?! მე უფალთან შესახვედრად მივდივარ და მიხარია! წავალ და იქ დაგელოდები, კიდევ შევხვდებით!
- არა, არა, არა… – გულამოსკვნილი ატირდა. ბებია კიდევ რაღაცას ამბობდა, მაგრამ აღარ მოუსმენია და მართა ძილშივე მიხვდა, რომ სწორედ იმ მივიწყებულმა მოგონებამ გამოიღვიძა, ამდენ ხანს რომ ელოდა.
- ბებია… – ჩასჩურჩულა ხმადაბლა. ეს უკვე ახალი იყო, წარსული და აწმყო ერთმანეთს შერწყმოდა – იცი, ანის ვეჩხუბე.
- ეჩხუბე? ცუდია, ბე, ცუდი… იცი, ერთხელ ერთმა მამაომ თქვა, არასოდეს ეჩხუბო ადამიანს, რა იცი, იქნებ ბოლოჯერ ხედავო. როგორი ბრძნული აზრია, არა? წარმოიდგინე, როგორ ვიქნებოდით ყველა ზედაპირულ ცხოვრებას რომ არ მიჰყვებოდეს…
ყველაფერი ერთმანეთში აირია, მწვანე კედლების სილუეტები აიხლართა და მართას გაეღვიძა.
***
ახალი წელი გრანდიოზულად არ აღუნიშნავს, როგორც აქამდე იქცეოდა. 2026 წელი მოადგა კარს, დიდი დრო გასულიყო. მართამ ბებიის სურათი გულში ჩაიკრა, შემდეგ მშობლებთან ერთად გაისროლა ფეიერვერკი.
- დედა, ბოდიში… – ჩასჩურჩულა ბოლოს და ცრემლები ღაპაღუპით ჩამოუგორდა სახეზე – არასწორად ვიქცეოდი, ცუდად გელაპარაკე, ბოდიში…
მაიას არაფერი უთქვამს, მხოლოდ ძლიერად ჩაიკრა გულში და აკოცა.
პირველ იანვარს ხუთშაბათის ტესტის ნიშანი მოვიდა და აღმოჩნდა, რომ გოგონას მხოლოდ რამდენიმე ქულა დაჰკლებოდა, ხოლო ორშაბათის ტესტი უშეცდომოდ ეწერა. არც ისე ცუდი ყოფილაო, გაივლო გულში.
***
მართა ფანჯარასთან დგას და უყურებს, როგორ კაშკაშებს სანთლის ალი. გარეთ ღამეა, ცა ვარსკვლავებით მოჭედილა, მაგრამ სანთელზე მეტად არც ერთი ანათებს.
- მოდი, დე, სანთელი დაანთე, – ეუბნება დედა – შობას გილოცავ.
- მეც გილოცავთ, – ერთვება მამა და იღიმის.
მართა თავად უახლოვდება სანთელს, ასანთს დედასთან ერთად ჰკრავს ყუთზე და ცეცხლის ალიც უმალ გიზგიზდება.
- შობას გილოცავთ, – ამბობს მართა და ცას მადლიერებით შეჰყურებს.
- მეც გილოცავ, საყვარელო, – მამა შვილს კოცნის და ცოლ-შვილთან ერთად იღიმის.
უცებ გოგონამ თოვლიან ქუჩაში შავ ლანდს მოჰკრა თვალი. ვიღაც თავქუდმოგლეჯილი მორბოდა მისი სახლისკენ, ტანსაცმელი მსხვილი ფიფქებით დაფარვოდა. ანი მორბოდა და ხელში დიდი ყვავილების თაიგული ეჭირა, სწორედ ისეთი, როგორიც მართამ დაუტოვა მეგობარს საავადმყოფოში.
სანამ ფანჯარას დატოვებდა და თავადაც თავქუდმოგლეჯილი გავარდებოდა მის შესახვედრად, მართამ კიდევ ერთხელ ახედა ვარსკვლავებს და ფართოდ გაიღიმა.
